સારાંશ
એક અખબારના બ્લોગમાં આ દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે તજ (દાલચીની) સાથે બ્લેક કોફી પીવાથી શરીરની ચરબી ઓછી થાય છે. અમે ઉપલબ્ધ વૈજ્ઞાનિક પુરાવાઓની તપાસ કરી અને જાણવા મળ્યું કે આ દાવો ખોટો છે.
દાવો
એક અખબારના બ્લોગમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે બ્લેક કોફીમાં તજ ઉમેરીને પીવાથી ચરબી ઝડપથી બળે છે અને વજન ઘટે છે.
તથ્ય જાંચ
શું બ્લેક કોફી અને તજ સીધા શરીરની ચરબી ઓગાળી શકે છે?
ના. બ્લેક કોફી અને તજ પીવાથી શરીરમાં સંગ્રહાયેલી ચરબી સીધી ઓગળી જાય છે તેવો કોઈ વૈજ્ઞાનિક પુરાવો નથી.
આ દાવો સાચો લાગે છે કારણ કે કોફીમાં કેફીન હોય છે, જે શરીરને થોડા સમય માટે વધુ સતર્ક બનાવે છે અને મેટાબોલિઝમમાં થોડો વધારો કરી શકે છે. પરંતુ આ વધારો સામાન્ય રીતે ઘણો ઓછો અને થોડા સમય માટે જ હોય છે.
જો કેફીનના કારણે શરીર થોડી વધુ કેલરી બાળે પણ, તે એટલું પૂરતું નથી કે માત્ર કોફી પીવાથી જ નોંધપાત્ર વજન ઘટી જાય. વજન ઘટાડવા માટે શરીરે સતત ખોરાકમાંથી મળતી કેલરી કરતાં વધુ કેલરી વાપરવી જરૂરી છે. કોઈ એક પીણું આ કુદરતી પ્રક્રિયાને બદલી શકતું નથી.
શું કોફીમાં રહેલું કેફીન વધુ કેલરી બાળવામાં મદદ કરે છે?
હા, પરંતુ મર્યાદિત પ્રમાણમાં. કેફીન નર્વસ સિસ્ટમને ઉત્તેજિત કરે છે, જેના કારણે શરીરમાં થર્મોજેનેસિસ (ગરમી ઉત્પન્ન કરીને કેલરી બાળવાની પ્રક્રિયા)માં થોડો વધારો થઈ શકે છે.
કેટલાક અભ્યાસોમાં એવું પણ જોવા મળ્યું છે કે કેફીનના કારણે શરીર કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં ચરબીને ઊર્જા તરીકે થોડું વધુ ઉપયોગમાં લઈ શકે છે. પરંતુ તેની અસર ઘણી ઓછી હોય છે અને દરેક વ્યક્તિમાં સમાન જોવા મળતી નથી.
જે લોકો નિયમિત રીતે કોફી પીવે છે, તેમના શરીરમાં કેફીનની અસર સમય જતાં ઓછી થઈ જાય છે.
એટલે કે, એક કપ બ્લેક કોફી પીવાથી એટલી વધારાની કેલરી બળતી નથી કે તેનાથી સ્પષ્ટ રીતે વજન ઘટી જાય. નિયમિત કસરત અને સંતુલિત આહારની સરખામણીએ તેની અસર ખૂબ જ ઓછી હોય છે.
શું તજ આ પીણાને વજન ઘટાડવાનું શક્તિશાળી ઉપાય બનાવે છે?
ના. તજને ઘણીવાર મેટાબોલિઝમ વધારનાર તરીકે રજૂ કરવામાં આવે છે, પરંતુ વજન ઘટાડવામાં તેની અસર દર્શાવતા વૈજ્ઞાનિક પુરાવા મજબૂત નથી.
કેટલાક અભ્યાસોમાં તજ બ્લડ શુગર, ઇન્સ્યુલિન સંવેદનશીલતા, ભૂખ અને શરીરના વજન પર અસર કરે છે કે નહીં તેની તપાસ કરવામાં આવી છે.
કેટલાક સંશોધનોમાં વજન, કમરની સાઇઝ અથવા BMIમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે, પરંતુ આ ફેરફાર ખૂબ નાનો હતો અને સારવારની દ્રષ્ટિએ ખાસ મહત્વનો નહોતો.
મહત્વની વાત એ છે કે આવા અભ્યાસોમાં સામાન્ય રીતે તજના પૂરક (supplements)નો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે કોફીમાં ઉમેરાતી તજની માત્રા ઘણી ઓછી હોય છે.
એટલે કે, સવારે કોફીમાં થોડું તજ ઉમેરવાથી નોંધપાત્ર ચરબી ઓછી થશે તેવી અપેક્ષા રાખવી યોગ્ય નથી.
મલ્લિકા મજુમદાર, MSc ફૂડ એન્ડ ન્યુટ્રિશન અને ગાઝિયાબાદની Be Fit Diet Clinicની ડાયટિશિયન જણાવે છે કે કોફીને વજન ઘટાડવાનો ચમત્કારી ઉપાય માનવો જોઈએ નહીં.
તેમના જણાવ્યા મુજબ, બ્લેક કોફી હોય કે ગ્રીન કોફી, તેની કોઈપણ સંભવિત અસર મુખ્યત્વે કેફીનને કારણે હોય છે. કેફીન થોડા સમય માટે ભૂખ ઓછી કરી શકે છે, મેટાબોલિઝમમાં થોડો વધારો કરી શકે છે અને કસરત દરમિયાન વધુ સક્રિય રહેવામાં મદદ કરી શકે છે.
પરંતુ માત્ર કોફી પીવાથી જ વજન ઘટી જાય એવું માનવું યોગ્ય નથી.
શું આ પીણું આડકતરી રીતે વજન ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે?
હા, કેટલીક પરિસ્થિતિમાં. જોકે આ પીણું સીધી ચરબી બાળતું નથી, પરંતુ કેટલીક રીતે વજન ઘટાડવાના પ્રયત્નોમાં મદદરૂપ બની શકે છે.
બ્લેક કોફીમાં લગભગ કેલરી હોતી નથી. જો કોઈ વ્યક્તિ ખાંડવાળી કોફી, સોફ્ટ ડ્રિંક્સ અથવા વધુ કેલરીવાળા કેફે પીણાંને બદલે સાદી બ્લેક કોફી પીવાનું શરૂ કરે, તો તેની રોજની કુલ કેલરી ઓછી થઈ શકે છે.
આ રીતે લાંબા ગાળે વજન ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે. કેટલાક લોકોને કોફી પીવાથી થોડા સમય માટે ભૂખ ઓછી લાગે છે અથવા અનાવશ્યક નાસ્તો કરવાની ઈચ્છા ઘટે છે. જોકે દરેક વ્યક્તિમાં આવું થતું નથી.
અહીં ફાયદો કોફીથી ચરબી બળવાને કારણે નહીં, પરંતુ કુલ કેલરી ઓછી લેવાથી થાય છે.
શું બ્લેક કોફી અને તજ પીવાના કોઈ નુકસાન પણ થઈ શકે?
હા. મર્યાદિત માત્રામાં પીવામાં આ પીણું સામાન્ય રીતે સુરક્ષિત છે, પરંતુ દરેક માટે યોગ્ય હોય એવું જરૂરી નથી.
બ્લેક કોફી કેટલાક લોકોમાં એસિડિટી, હાર્ટબર્ન, ગભરાટ, ચિંતા, ધબકારા વધવા અથવા ઊંઘમાં તકલીફ જેવી સમસ્યાઓ ઊભી કરી શકે છે.
વધારે કેફીન લેવાથી તણાવ અને ઊંઘની સમસ્યા વધી શકે છે, જે વજન ઘટાડવાના પ્રયત્નોને પણ અસર કરી શકે છે. તે જ રીતે, કેસિયા તજમાં કુમારિન (Coumarin) નામનું કુદરતી તત્ત્વ હોય છે. લાંબા સમય સુધી તેની વધુ માત્રા લેવાથી યકૃત (લિવર) પર ખરાબ અસર થઈ શકે છે.
કોફીમાં ચપટી જેટલું તજ ઉમેરવાથી સામાન્ય રીતે નુકસાન થતું નથી, પરંતુ વધુ પ્રમાણમાં લેવું વધુ ફાયદાકારક હોય એવું નથી.
બ્લેક કોફી અને તજ પીવાથી શરીરની ચરબી સીધી બળતી નથી અને નોંધપાત્ર વજન ઘટતું નથી. કેફીન થોડા પ્રમાણમાં કેલરી બાળવામાં મદદ કરી શકે છે અને તજથી કેટલાક નાના મેટાબોલિક ફાયદા થઈ શકે છે, પરંતુ આ બંનેમાંથી કોઈપણ ચરબી ઘટાડવાનો શોર્ટકટ નથી.
જો કોઈ વ્યક્તિ વધારે કેલરીવાળા પીણાંની જગ્યાએ બ્લેક કોફી પીવાનું શરૂ કરે અને સાથે સંતુલિત આહાર તથા નિયમિત કસરત કરે, તો તેનાથી વજન ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે. પરંતુ માત્ર બ્લેક કોફી અને તજ પર આધાર રાખવાથી વજન ઘટશે તેવી અપેક્ષા રાખવી યોગ્ય નથી.
Disclaimer: Medical Science is an ever evolving field. We strive to keep this page updated. In case you notice any discrepancy in the content, please inform us at factcheck@thip.in. You can futher read our Correction Policy here. Never disregard professional medical advice or delay seeking medical treatment because of something you have read on or accessed through this website or it's social media channels. Read our Full Disclaimer Here for further information.
